Önleyici Hukuk ve Yönetim

Çıkar Çatışması: Yönetim Kurulu Üyeleri ve Çalışanlar İçin Temel Kurallar

Bir yönetim kurulu üyesinin eşinin şirketi şirkete tedarik yapıyorsa, ya da satın alma müdürü yakınının firmasından teklif alıyorsa, ortada henüz bir hukuka aykırılık olmayabilir.

Çıkar çatışması

Bir yönetim kurulu üyesinin eşinin şirketi şirkete tedarik yapıyorsa, ya da satın alma müdürü yakınının firmasından teklif alıyorsa, ortada henüz bir hukuka aykırılık olmayabilir. Ancak kararın tarafsız verildiğinden kimse emin olamaz. Çıkar çatışması tam olarak budur: Kişisel menfaat ile şirket menfaatinin aynı kararda karşı karşıya gelmesi. Bu yazıda konuyu hem mevzuat hem de şirket içi politika açısından ele alıyoruz.

Türk Ticaret Kanunu’nun öngördüğü kurallar

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, anonim şirket yönetim kurulu üyeleri bakımından çıkar çatışmasına ilişkin üç temel kural koyar:

Müzakereye katılma yasağı (md. 393)

Yönetim kurulu üyesi; kendisinin, alt veya üst soyunun, eşinin ya da üçüncü dereceye kadar (bu derece dahil) kan ve kayın hısımlarının şirket dışı kişisel menfaatlerinin söz konusu olduğu konularda müzakereye katılamaz. Bu yasağa aykırı hareket eden ve durumu bilerek itiraz etmeyen üyeler, şirketin uğradığı zarardan sorumlu olabilir.

Şirketle işlem yapma yasağı (md. 395)

Yönetim kurulu üyesi, genel kuruldan izin almadan şirketle kendisi veya başkası adına herhangi bir işlem yapamaz.

Rekabet yasağı (md. 396)

Yönetim kurulu üyesi, genel kurulun izni olmadan şirketin işletme konusuna giren ticari türden bir işlemi kendi veya başkası hesabına yapamaz ve aynı tür ticari işlerle uğraşan bir şirkete sorumluluğu sınırsız ortak olarak giremez.

Çalışanlar için de geçerli mi?

Bu maddeler yönetim kurulu üyelerine yöneliktir. Ancak çalışanlar da iş sözleşmesinden doğan sadakat borcu kapsamında işverenin menfaatlerini gözetmekle yükümlüdür. Satın alma, finans ve insan kaynakları gibi karar etkisi yüksek birimlerde çıkar çatışması riski bu nedenle ayrıca ele alınmalıdır.

Şirket içi çıkar çatışması politikası nasıl kurulur?

  1. Tanım: Hangi durumların çıkar çatışması sayılacağı örneklerle açıklanır (aile bağları, ortaklıklar, ikinci işler, hediyeler).
  2. Beyan: Yöneticiler ve kritik pozisyondaki çalışanlar, belirli aralıklarla çıkar çatışması beyanı doldurur.
  3. Kararlardan çekilme: Çatışma bulunan kişinin ilgili karardan çekilmesi ve bunun kayda geçirilmesi sağlanır.
  4. Onay mekanizması: Kaçınılmaz durumlarda işlemin bağımsız bir onay sürecinden geçmesi öngörülür.
  5. İhlal ve yaptırım: Beyan edilmeyen çatışmaların nasıl değerlendirileceği açıkça yazılır.

Neden önemli?

Beyan edilmemiş bir çıkar çatışması ortaya çıktığında, işlem şirket açısından zararlı olmasa bile güven zedelenir. Yönetim kurulu üyesi için kişisel sorumluluk, şirket için itibar kaybı gündeme gelebilir. Önceden kurulan bir beyan ve çekilme düzeni, kararların tarafsız verildiğini gösterebilmenin en güvenli yoludur. Konu, önleyici hukuk yaklaşımının tipik bir uygulama alanıdır.

Sonuç

Çıkar çatışması kendi başına bir suç ya da hukuka aykırılık değildir; asıl risk, saklandığında doğar. Yazılı bir politika, düzenli beyan ve kararlardan çekilme kuralı, hem yöneticileri hem de şirketi korur. Kurumsal Koruma Sistemi kapsamında bu politika, yönetim yapısının bir parçası olarak ele alınır.

Sık sorulan sorular

Yönetim kurulu üyesi şirketle sözleşme yapabilir mi?

TTK md. 395’e göre genel kuruldan izin almadan şirketle kendisi veya başkası adına işlem yapamaz.

Çıkar çatışması beyanı ne sıklıkla alınmalı?

Mevzuatta genel bir süre öngörülmemiştir. Uygulamada yılda bir kez ve her yeni durum ortaya çıktığında beyan alınması yaygın bir yöntemdir.

Avukat Zeki Demir

Yazar

Avukat Zeki Demir

Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu, İstanbul Barosu üyesi. Demir Hukuk Bürosu'nun kurucusu ve DUAL360® Kurumsal Koruma Sistemi'nin geliştiricisi. 25 yılı aşkın süredir şirketlerin hukuki, mali ve yönetsel risk alanları üzerinde çalışıyor.

Avukat Zeki Demir hakkında

Bu konuda hukuki destek mi arıyorsunuz?

Şirketinize özel risk değerlendirmesi için Avukat Zeki Demir ile görüşme planlayın.

Randevu Talep Edin