İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi: Ne Zaman ve Kim Tarafından Yapılır?
İş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülüklerin neredeyse tamamı tek bir belgeye dayanır: risk değerlendirmesi.
İş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülüklerin neredeyse tamamı tek bir belgeye dayanır: risk değerlendirmesi. Hangi eğitimin verileceği, hangi koruyucu donanımın kullanılacağı ve hangi önlemlerin öncelikli olduğu bu çalışmanın sonuçlarına göre belirlenir. Bir iş kazası sonrasında da ilk istenen belgelerden biridir. Bu yazıda iş sağlığı ve güvenliği risk değerlendirmesinin ne zaman, kim tarafından ve nasıl yapılması gerektiğini özetliyoruz.
Risk değerlendirmesi zorunlu mu?
Evet. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 10. maddesi, işverene iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma yükümlülüğü yükler. Bu yükümlülük, işyerinin büyüklüğünden bağımsızdır; tek çalışanı olan bir işyeri için de geçerlidir.
Kim yapar?
Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’ne göre değerlendirme bir ekip tarafından yapılır. Ekipte genellikle şu kişiler yer alır:
- İşveren veya işveren vekili
- İşyerinde görevli iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi
- Çalışan temsilcisi
- Destek elemanı
- İşyerindeki farklı bölümlerin risklerini bilen çalışanlar
Hizmetin dışarıdan alınması, sorumluluğu işverenden kaldırmaz. 6331 sayılı Kanun’un 4. maddesi bu konuda açıktır.
Ne sıklıkla yenilenir?
Yönetmeliğe göre risk değerlendirmesi, işyerinin tehlike sınıfına bağlı olarak belirli aralıklarla yenilenir:
| Tehlike sınıfı | Yenileme aralığı |
|---|---|
| Çok tehlikeli | En geç 2 yılda bir |
| Tehlikeli | En geç 4 yılda bir |
| Az tehlikeli | En geç 6 yılda bir |
Bu sürelerin dolması beklenmeden yenilenmesi gereken durumlar da vardır: işyerinin taşınması veya binada değişiklik yapılması, yeni teknoloji, madde veya ekipman kullanılmaya başlanması, üretim yönteminde değişiklik, bir iş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay yaşanması gibi.
İyi bir risk değerlendirmesinin özellikleri
- Sahaya dayanır: Masa başında hazırlanmış genel bir liste değil, işyerinin gerçek koşullarını yansıtır.
- Somut önlem içerir: Her risk için ne yapılacağı, kimin sorumlu olduğu ve ne zamana kadar tamamlanacağı belirtilir.
- Uygulaması izlenir: Önlemlerin hayata geçip geçmediği takip edilir ve kayda alınır.
- Çalışanlara anlatılır: Sonuçlar çalışanlarla paylaşılır ve eğitimlere yansıtılır.
Kâğıt üzerinde kalan değerlendirmenin riski
Bir kaza sonrasında risk değerlendirmesinde öngörülmüş ama uygulanmamış bir önlem tespit edilirse, bu durum işverenin ve görev alanına göre ilgili yöneticilerin aleyhine önemli bir delil hâline gelebilir. Bu nedenle değerlendirmenin bir rapor olarak dosyada durması değil, sahada karşılığının olması gerekir. Konunun yönetici boyutu iş kazalarında yönetici sorumluluğu yazısında ele alınıyor.
Sonuç
Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliği sisteminin omurgasıdır. Zamanında yenilenen, sahaya dayanan ve önlemleri izlenen bir değerlendirme hem çalışanları hem de şirketi ve yöneticileri korur. Kurumsal Koruma Sistemi kapsamında bu belge, diğer İK ve uyum süreçleriyle birlikte değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Risk değerlendirmesini işveren kendisi yapabilir mi?
Mevzuattaki şartları taşıması hâlinde bazı işyerlerinde işveren bu hizmeti kendisi yürütebilir; ancak çoğu işyerinde iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi ile birlikte bir ekip oluşturulması gerekir. Somut durum işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısına göre değerlendirilmelidir.
Risk değerlendirmesi ne zaman yenilenmelidir?
Tehlike sınıfına göre en geç 2, 4 veya 6 yılda bir; ayrıca işyerinde önemli bir değişiklik, iş kazası veya meslek hastalığı olduğunda süre beklenmeden yenilenir.