Asıl İşveren ve Alt İşveren İlişkisinde Sorumluluk
Temizlik, güvenlik, yemek ya da belirli üretim aşamaları için alt işverenle çalışmak, birçok şirket için olağan bir iş modelidir.
Temizlik, güvenlik, yemek ya da belirli üretim aşamaları için alt işverenle çalışmak, birçok şirket için olağan bir iş modelidir. Ancak alt işverenin çalışanları şirketin işyerinde, şirketin işi için çalıştığında, sorumluluk da yalnızca alt işverende kalmaz. Asıl işveren alt işveren sorumluluğu, bu ilişkinin hukuki sonuçlarını belirleyen temel konudur.
Alt işveren kimdir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 2. maddesine göre alt işveren; bir işverenden, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan, bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aynı işte çalıştıran kişidir.
Asıl işverenin sorumluluğu
Aynı maddeye göre asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak İş Kanunu’ndan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur. Yani alt işverenin ödemediği ücret veya diğer işçilik alacakları için asıl işverene de başvurulabilir.
Sosyal güvenlik açısından da benzer bir kural vardır: 5510 sayılı Kanun’un 12. maddesine göre asıl işveren, alt işverenin sigortalılarına ilişkin yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.
Muvazaa riski
İş Kanunu, asıl işin bölünerek alt işverene verilmesini kural olarak yasaklar; asıl işte alt işverenlik ancak işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde mümkündür. Ayrıca asıl işverenin daha önce o işyerinde çalıştırdığı işçinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle hakları kısıtlanamaz. Bu kurallara aykırı, yani muvazaalı bir ilişki tespit edilirse, alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılır.
İş sağlığı ve güvenliği boyutu
Alt işveren çalışanlarının şirketin işyerinde çalışması, iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerinin koordinasyonunu da gerektirir. 6331 sayılı Kanun’un 23. maddesi, aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması hâlinde işverenlerin iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin uygulanmasında iş birliği yapmasını öngörür.
Asıl işveren kendini nasıl korur?
- Alt işverenlik sözleşmesinin yazılı yapılması ve işin kapsamının açıkça tanımlanması
- Alt işverenin işçilerine ait ücret bordrolarının ve SGK bildirgelerinin düzenli olarak istenmesi ve kontrol edilmesi
- Hakedişlerden, işçilik alacaklarının ödendiğinin belgelenmesine bağlı ödeme yapılması
- İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinin ve kayıtlarının koordineli tutulması
- Alt işveren işçilerine doğrudan talimat verilmemesi; yönetimin alt işveren üzerinden yürütülmesi
Sonuç
Alt işverenle çalışmak, sorumluluğun devri anlamına gelmez. Asıl işveren, işçilik alacaklarından ve sigorta yükümlülüklerinden birlikte sorumludur; muvazaa durumunda ise ilişki tümüyle asıl işverene yönelir. Düzenli kontrol ve doğru sözleşme yapısı bu riskleri önemli ölçüde azaltır. Konunun yönetici boyutu için görev bazında risk haritası yazısına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Alt işveren işçisinin ücretinden asıl işveren sorumlu mu?
Evet. İş Kanunu md. 2’ye göre asıl işveren, o işyeriyle ilgili yükümlülüklerden alt işverenle birlikte sorumludur.
Muvazaa tespit edilirse ne olur?
Alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak çalıştırılır.